Kế hoạch sản xuất là gì? Cách lập kế hoạch sản xuất và MPS

Kế hoạch sản xuất là gì? Kế hoạch sản xuất là bản xác định sản xuất sản phẩm gì, số lượng bao nhiêu, khi nào, trên dây chuyền nào và cần nguyên vật liệu, nhân lực, máy móc ra sao để đáp ứng đơn hàng và dự báo bán hàng với chi phí hợp lý. Kế hoạch sản xuất tốt giúp nhà máy giao hàng đúng hẹn, giữ tồn kho ở mức vừa đủ và tận dụng công suất.

Bài viết giải thích các cấp kế hoạch sản xuất, lịch sản xuất chính (MPS) kèm ví dụ tính, quy trình lập kế hoạch sản xuất 6 bước, các chỉ số theo dõi, lỗi thường gặp và cách lập kế hoạch trên phần mềm ERP.

Các cấp kế hoạch sản xuất

Các cấp kế hoạch sản xuất: kế hoạch tổng hợp S&OP, lịch sản xuất chính MPS, hoạch định vật tư MRP, lập lịch chi tiết và điều độ
Cấp Trả lời câu hỏi Tầm thời gian Đơn vị
Kế hoạch tổng hợp (S&OP) Cân đối nhu cầu bán hàng với công suất, nhân lực, tồn kho 6–18 tháng Nhóm sản phẩm, tháng
Lịch sản xuất chính (MPS) Sản xuất thành phẩm nào, bao nhiêu, tuần nào Vài tuần đến vài tháng Mã thành phẩm, tuần
Hoạch định nhu cầu vật tư (MRP) Cần mua, sản xuất bán thành phẩm và vật tư gì, khi nào Theo MPS Mã vật tư, ngày hoặc tuần
Lập lịch chi tiết, điều độ Lệnh nào chạy máy nào, ca nào, thứ tự ra sao Ngày, ca Lệnh sản xuất, công đoạn

Các cấp nối tiếp nhau: kế hoạch tổng hợp đặt khung công suất, MPS cụ thể hóa thành phẩm, MRP tính vật tư dựa trên BOM, còn lập lịch chi tiết đưa lệnh xuống xưởng và được theo dõi bằng MES.

Lịch sản xuất chính (MPS) là gì?

MPS (Master Production Schedule) là lịch xác định số lượng từng thành phẩm cần hoàn thành trong từng giai đoạn, thường theo tuần. MPS là đầu vào của MRP và là cam kết giữa bộ phận kinh doanh với nhà máy (Master production schedule).

Cách tính phổ biến: nhu cầu tuần = giá trị lớn hơn giữa dự báo và đơn hàng đã nhận; tồn cuối tuần = tồn đầu tuần + lượng MPS − nhu cầu. Khi tồn dự kiến xuống dưới mức tồn an toàn (ở đây bằng 0), lập một lô sản xuất.

Ví dụ tính MPS

Ví dụ minh họa: tồn đầu 200 sản phẩm, cỡ lô sản xuất 500, tồn an toàn 0.

Tuần 1 2 3 4
Dự báo 300 250 400 350
Đơn hàng đã nhận 250 280 320 200
Nhu cầu (lớn hơn của hai dòng trên) 300 280 400 350
Lượng MPS 500 0 500 500
Tồn cuối tuần 400 120 220 370
  • Tuần 1: 200 − 300 thiếu nên chạy một lô 500, tồn cuối = 200 + 500 − 300 = 400.
  • Tuần 2: 400 − 280 = 120, đủ nên không sản xuất.
  • Tuần 3: 120 − 400 thiếu, chạy lô 500, tồn cuối = 120 + 500 − 400 = 220.
  • Tuần 4: 220 − 350 thiếu, chạy lô 500, tồn cuối = 220 + 500 − 350 = 370.

MPS phải được kiểm tra công suất sơ bộ: ba lô 500 trong tuần 1, 3, 4 có vừa với số giờ máy, nhân công hay không trước khi chuyển sang MRP.

Quy trình lập kế hoạch sản xuất 6 bước

  1. Tổng hợp nhu cầu: đơn hàng đã xác nhận, dự báo bán hàng, đơn dự trữ, tồn kho thành phẩm hiện có.
  2. Kiểm tra công suất: số giờ máy, ca làm việc, nhân công, công đoạn thắt cổ chai; cân nhắc hiệu suất thực tế đo bằng OEE.
  3. Lập MPS: quyết định số lượng thành phẩm theo tuần, cỡ lô, mức tồn an toàn.
  4. Chạy MRP: phân rã BOM, trừ tồn kho và hàng đang về, đề xuất đơn mua (PO) và lệnh sản xuất bán thành phẩm theo lead time.
  5. Phát lệnh và lập lịch chi tiết: xếp lệnh theo máy, ca, thứ tự ưu tiên; cấp vật tư bằng phiếu xuất kho.
  6. Theo dõi và điều chỉnh: so sánh thực tế với kế hoạch hằng ngày; xử lý máy hỏng, thiếu vật tư, đơn gấp, rồi cập nhật lại kế hoạch.

Các chiến lược kế hoạch tổng hợp

  • Bám nhu cầu (chase): thay đổi sản lượng theo nhu cầu từng kỳ; tồn kho thấp nhưng phải thay đổi ca, nhân công.
  • San bằng (level): sản lượng đều mỗi kỳ, dùng tồn kho để hấp thụ biến động; vận hành ổn định nhưng tồn kho cao hơn vào mùa thấp điểm.
  • Kết hợp: giữ mức nền ổn định, tăng ca hoặc thuê gia công vào cao điểm.

Chỉ số theo dõi kế hoạch sản xuất

  • Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch: sản lượng thực tế đạt yêu cầu / sản lượng kế hoạch.
  • Tỷ lệ giao hàng đúng hạn theo đơn hàng.
  • Mức sử dụng công suất của dây chuyền, công đoạn thắt cổ chai.
  • Tồn kho thành phẩm và vật tư, đo bằng vòng quay hàng tồn kho.
  • Số lần thay đổi kế hoạch trong tuần đã chốt: thay đổi nhiều cho thấy dự báo hoặc phối hợp có vấn đề.

Lỗi thường gặp

  • Lập kế hoạch trên Excel rời rạc, không nối với tồn kho thật và đơn mua đang về.
  • Không kiểm tra công suất, kế hoạch đẹp trên giấy nhưng xưởng không chạy kịp.
  • BOM và định mức sai khiến MRP tính thiếu hoặc thừa vật tư.
  • Thay đổi kế hoạch liên tục trong tuần đã chốt, xưởng không ổn định được.
  • Không phản hồi tiến độ thực tế từ xưởng về phòng kế hoạch.

Lập kế hoạch sản xuất trên ERP

Trên hệ thống ERP và phần mềm quản lý sản xuất, kế hoạch sản xuất dùng chung dữ liệu với bán hàng, kho và mua hàng:

  • Đơn hàng và dự báo đi thẳng vào MPS, không nhập lại.
  • MRP tính nhu cầu vật tư từ BOM, tồn kho thực tế và hàng đang về, đề xuất đơn mua và lệnh sản xuất.
  • Kiểm tra công suất theo máy, công đoạn; cảnh báo quá tải.
  • Tiến độ lệnh sản xuất, sản lượng, phế phẩm cập nhật từ xưởng để điều chỉnh kế hoạch kịp thời.
  • Chi phí thực tế của từng lệnh dùng để tính giá thành sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp về kế hoạch sản xuất

Kế hoạch sản xuất là gì nói ngắn gọn?

Là bản xác định sản xuất gì, bao nhiêu, khi nào và cần nguồn lực nào để đáp ứng nhu cầu bán hàng.

MPS và MRP khác nhau thế nào?

MPS xác định số lượng thành phẩm theo thời gian; MRP dựa trên MPS và BOM để tính vật tư, bán thành phẩm cần mua hoặc sản xuất.

Ai lập kế hoạch sản xuất?

Thường là phòng kế hoạch (PMC, planning) phối hợp với kinh doanh, kho, mua hàng và xưởng sản xuất.

Bao lâu cập nhật kế hoạch sản xuất một lần?

Kế hoạch tổng hợp theo tháng hoặc quý; MPS thường cập nhật hằng tuần; lập lịch chi tiết theo ngày hoặc ca.

Tóm tắt

  • Kế hoạch sản xuất là gì? Là xác định sản xuất gì, bao nhiêu, khi nào, bằng nguồn lực nào.
  • Bốn cấp: kế hoạch tổng hợp, MPS, MRP, lập lịch chi tiết.
  • MPS: nhu cầu = max(dự báo, đơn hàng), tồn cuối = tồn đầu + MPS − nhu cầu; ví dụ tồn cuối 400, 120, 220, 370.
  • ERP nối kế hoạch với tồn kho, mua hàng, tiến độ xưởng và giá thành.

Cần lập kế hoạch sản xuất, MRP và theo dõi tiến độ trên một hệ thống? Liên hệ Smart Solutions để được tư vấn giải pháp ERP cho doanh nghiệp sản xuất.


call