Vòng quay hàng tồn kho: công thức, ví dụ và cách cải thiện

Vòng quay hàng tồn kho là chỉ số cho biết trong một kỳ (thường là một năm) doanh nghiệp bán hết và thay mới lượng hàng tồn kho bình quân bao nhiêu lần. Công thức phổ biến: Vòng quay hàng tồn kho = Giá vốn hàng bán / Hàng tồn kho bình quân. Vòng quay càng cao, hàng càng ít nằm kho lâu và vốn càng quay nhanh; vòng quay thấp cho thấy hàng tồn nhiều hoặc bán chậm.

Bài viết giải thích hàng tồn kho là gì, công thức và ví dụ tính vòng quay hàng tồn kho, số ngày tồn kho, cách đọc chỉ số đúng và các cách cải thiện vòng quay bằng kế hoạch mua hàng, sản xuất và phần mềm quản lý.

Hàng tồn kho là gì?

Hàng tồn kho là tài sản doanh nghiệp giữ để bán hoặc để dùng trong sản xuất. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam về hàng tồn kho (VAS 02), hàng tồn kho gồm các nhóm chính:

  • Nguyên liệu, vật liệu; công cụ, dụng cụ.
  • Sản phẩm dở dang (đang sản xuất chưa hoàn thành).
  • Thành phẩm, hàng hóa.
  • Hàng mua đang đi đường, hàng gửi đi bán.

Với doanh nghiệp sản xuất, nên theo dõi vòng quay riêng cho nguyên vật liệu, bán thành phẩm và thành phẩm vì mỗi nhóm phản ánh một vấn đề khác nhau.

Công thức tính vòng quay hàng tồn kho

Công thức vòng quay hàng tồn kho: giá vốn hàng bán chia tồn kho bình quân, ví dụ 6 vòng và khoảng 61 ngày tồn kho
Chỉ số Công thức
Hàng tồn kho bình quân (Tồn kho đầu kỳ + Tồn kho cuối kỳ) / 2
Vòng quay hàng tồn kho Giá vốn hàng bán trong kỳ / Hàng tồn kho bình quân
Số ngày tồn kho bình quân Số ngày trong kỳ / Vòng quay hàng tồn kho (ví dụ 365 / vòng quay)

Nên dùng giá vốn hàng bán thay vì doanh thu, vì hàng tồn kho được ghi theo giá vốn; dùng doanh thu sẽ làm vòng quay cao hơn thực tế. Khi tồn kho biến động mạnh trong năm, có thể lấy bình quân theo tháng thay vì chỉ đầu kỳ và cuối kỳ (Số vòng quay hàng tồn kho, Inventory turnover).

Ví dụ tính vòng quay hàng tồn kho

Ví dụ minh họa: một doanh nghiệp có tồn kho đầu năm 1,8 tỷ đồng, cuối năm 2,2 tỷ đồng, giá vốn hàng bán cả năm 12 tỷ đồng.

  • Tồn kho bình quân = (1,8 + 2,2) / 2 = 2 tỷ đồng.
  • Vòng quay hàng tồn kho = 12 / 2 = 6 vòng.
  • Số ngày tồn kho = 365 / 6 ≈ 61 ngày: trung bình hàng nằm kho khoảng hai tháng trước khi được bán.

Tính theo từng mặt hàng mới thấy vấn đề

Mặt hàng Giá vốn năm Tồn bình quân Vòng quay Số ngày tồn
Sản phẩm A 600 triệu 50 triệu 12 ≈ 30
Sản phẩm B 120 triệu 60 triệu 2 ≈ 183

Con số trung bình của cả công ty có thể trông ổn, nhưng sản phẩm B đang nằm kho khoảng nửa năm. Vì vậy nên tính vòng quay theo từng mã hàng (SKU), nhóm hàng và kho.

Vòng quay hàng tồn kho cao hay thấp thì tốt?

Tình trạng Có thể do Rủi ro
Vòng quay thấp Mua, sản xuất dư; hàng lỗi mốt, chậm bán; dự báo sai Chôn vốn, tốn chi phí lưu kho, hàng hư hỏng, hết hạn
Vòng quay cao Bán tốt, kế hoạch mua sát nhu cầu Nếu quá cao có thể do tồn kho quá mỏng, dễ thiếu hàng, mất đơn

Không có một con số “đúng” cho mọi doanh nghiệp: thực phẩm tươi cần quay nhanh, còn thiết bị công nghiệp, phụ tùng quay chậm hơn là bình thường. Hãy so sánh với chính doanh nghiệp qua các kỳ, giữa các nhóm hàng và với doanh nghiệp cùng ngành.

Cách cải thiện vòng quay hàng tồn kho

  1. Mua và sản xuất theo nhu cầu thật: dùng kế hoạch vật tư MRP tính từ đơn hàng và định mức thay vì mua dự phòng theo cảm tính.
  2. Rút ngắn lead time mua hàng để không phải giữ nhiều tồn kho an toàn (xem lead time là gì).
  3. Phân tích ABC và xử lý hàng chậm luân chuyển: khuyến mãi, chuyển kho, trả nhà cung cấp hoặc thanh lý.
  4. Đặt mức tồn tối thiểu, tối đa cho từng mã hàng và cảnh báo khi vượt.
  5. Đặt hàng nhiều đợt, lô nhỏ hơn với nhà cung cấp tin cậy.
  6. Giảm bán thành phẩm tồn giữa các công đoạn theo nguyên tắc sản xuất tinh gọn.
  7. Kiểm kê định kỳ để số tồn trên hệ thống khớp thực tế; tồn kho “ảo” làm sai mọi chỉ số.

Theo dõi vòng quay hàng tồn kho trên phần mềm

Tính bằng Excel cuối năm chỉ cho một con số tổng. Với phần mềm quản lý kho hoặc hệ thống ERP có kho và giá vốn liên kết với kế toán, doanh nghiệp có thể:

  • Xem vòng quay và số ngày tồn theo từng mã hàng, nhóm hàng, kho, theo tháng.
  • Lập báo cáo tuổi tồn kho: hàng đã nằm kho 30, 60, 90, 180 ngày.
  • Cảnh báo hàng chậm luân chuyển, hàng sắp hết hạn.
  • Gắn với kế hoạch mua hàng để không đặt thêm khi đang tồn nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Vòng quay hàng tồn kho là gì?

Là số lần doanh nghiệp bán hết và thay mới lượng hàng tồn kho bình quân trong một kỳ, tính bằng giá vốn hàng bán chia hàng tồn kho bình quân.

Hàng tồn kho là gì?

Là tài sản giữ để bán hoặc dùng cho sản xuất, gồm nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, sản phẩm dở dang, thành phẩm, hàng hóa, hàng đang đi đường và hàng gửi bán.

Vì sao dùng giá vốn mà không dùng doanh thu?

Vì hàng tồn kho ghi theo giá vốn; dùng doanh thu (đã gồm lợi nhuận) sẽ làm vòng quay cao hơn thực tế.

Số ngày tồn kho là gì?

Là số ngày trung bình hàng nằm trong kho trước khi được bán hoặc đưa vào sản xuất, bằng số ngày trong kỳ chia vòng quay hàng tồn kho.

Tóm tắt

  • Vòng quay hàng tồn kho = Giá vốn hàng bán / Hàng tồn kho bình quân.
  • Số ngày tồn kho = Số ngày trong kỳ / Vòng quay.
  • Tính theo từng mã hàng, nhóm hàng để thấy hàng chậm luân chuyển bị che trong con số tổng.
  • Không có mức chuẩn chung; so sánh qua các kỳ và với cùng ngành.
  • Cải thiện bằng mua theo nhu cầu, rút ngắn lead time, xử lý hàng chậm, kiểm kê và theo dõi trên phần mềm.

Smart Solutions (GMO-Z.com RUNSYSTEM) tư vấn và triển khai giải pháp ERP cho doanh nghiệp sản xuất với kho, kế hoạch vật tư và báo cáo tồn kho liên kết kế toán. Liên hệ để đặt lịch tư vấn 1:1.


call