MRP là gì? Hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu và ví dụ cách tính

MRP là gì? MRP (Material Requirements Planning) là phương pháp hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu: từ kế hoạch sản xuất, định mức nguyên vật liệu (BOM) và tồn kho, MRP tính ra cần mua hoặc sản xuất vật tư gì, số lượng bao nhiêu và phải đặt hàng khi nào để sản xuất đúng tiến độ mà không tồn kho thừa.

Bài viết giải thích dữ liệu đầu vào của MRP, các bước tính kèm ví dụ cụ thể, các khái niệm liên quan như MPS, lead time, tồn kho an toàn và mối quan hệ giữa MRP với ERP.

MRP là viết tắt của từ gì?

Trong sản xuất, MRP là viết tắt của Material Requirements Planning, tiếng Việt gọi là hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu hoặc kế hoạch nhu cầu vật tư. Phương pháp này ra đời từ những năm 1960 cùng với việc dùng máy tính trong quản lý sản xuất, sau đó phát triển thành MRP II và ERP (Material requirements planning).

Lưu ý: trong bán lẻ, MRP còn được dùng với nghĩa giá bán lẻ đề xuất. Bài này chỉ nói về MRP trong sản xuất.

MRP trả lời ba câu hỏi nào?

  • Cần vật tư gì? Dựa vào BOM của từng sản phẩm.
  • Cần bao nhiêu? Lấy nhu cầu trừ tồn kho và hàng đang về.
  • Cần khi nào? Lùi từ ngày sản xuất theo thời gian chờ hàng (lead time) để biết ngày phải đặt.

Dữ liệu đầu vào của MRP

Dữ liệu Vai trò
Kế hoạch sản xuất chính (MPS) Sản xuất sản phẩm gì, bao nhiêu, vào thời gian nào
Định mức nguyên vật liệu (BOM) Mỗi sản phẩm cần những vật tư nào, bao nhiêu, kể cả hao hụt
Tồn kho hiện có Số lượng khả dụng của từng vật tư
Hàng đang về Đơn mua đã đặt, lệnh sản xuất bán thành phẩm đang chạy
Lead time Thời gian từ khi đặt đến khi vật tư sẵn sàng
Tồn kho an toàn, quy cách đặt hàng Mức dự phòng tối thiểu, số lượng đặt tối thiểu hoặc theo bội số

Chất lượng kết quả MRP phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng dữ liệu này, đặc biệt là BOM và tồn kho. BOM sai hoặc tồn kho lệch thì kế hoạch vật tư cũng sai.

MPS là gì?

MPS (Master Production Schedule) là kế hoạch sản xuất chính: liệt kê thành phẩm cần sản xuất theo từng tuần hoặc từng ngày, dựa trên đơn hàng đã có và dự báo bán hàng. MPS là đầu vào quan trọng nhất của MRP. Nếu MPS thay đổi, ví dụ có đơn gấp, MRP cần chạy lại để cập nhật nhu cầu vật tư.

Lead time là gì?

Lead time là khoảng thời gian chờ từ lúc bắt đầu một việc đến lúc hoàn thành. Trong MRP có hai loại chính:

  • Lead time mua hàng: từ lúc đặt nhà cung cấp đến lúc hàng nhập kho, gồm cả thời gian duyệt đơn, vận chuyển, kiểm tra.
  • Lead time sản xuất: thời gian làm ra một bán thành phẩm hoặc thành phẩm.

MRP dùng lead time để tính ngược ngày phải phát hành đơn mua hoặc lệnh sản xuất. Lead time ghi trong hệ thống ngắn hơn thực tế là nguyên nhân phổ biến khiến vật tư về trễ. Xem các loại lead time và cách tính chi tiết trong bài lead time là gì.

Tồn kho an toàn (safety stock) là gì?

Tồn kho an toàn là lượng vật tư dự phòng giữ lại để đối phó với biến động: nhà cung cấp giao trễ, hao hụt cao hơn dự kiến, đơn hàng tăng đột xuất. MRP coi tồn kho an toàn là phần không được dùng cho kế hoạch, nên sẽ đề xuất mua thêm để giữ mức này. Đặt quá cao làm tăng vốn tồn kho, quá thấp làm tăng nguy cơ thiếu vật tư.

Các bước tính MRP

  1. Nhu cầu tổng (gross requirement): từ MPS nhân với định mức trong BOM, cộng hao hụt.
  2. Nhu cầu thuần (net requirement): nhu cầu tổng − tồn kho khả dụng − hàng đang về + tồn kho an toàn.
  3. Làm tròn theo quy cách đặt hàng: số lượng đặt tối thiểu, đóng gói, bội số.
  4. Lùi thời gian theo lead time: xác định ngày phải đặt hàng hoặc phát hành lệnh sản xuất.
  5. Phát hành đề xuất: tạo đề nghị mua cho vật tư mua ngoài và lệnh sản xuất cho bán thành phẩm tự làm.

Với BOM nhiều cấp, các bước trên lặp lại từ thành phẩm xuống từng cấp bán thành phẩm và nguyên vật liệu.

Ví dụ tính MRP

Các bước tính MRP cho ván gỗ: nhu cầu tổng 176,4 m², nhu cầu thuần 46,4 m², đặt 16 tấm trước 15/12

Tiếp nối ví dụ trong bài BOM: nhà máy cần sản xuất 200 bàn làm việc, bắt đầu ngày 20/12. Mỗi bàn cần 0,84 m² ván gỗ, hao hụt 5% (số liệu minh họa). Xét riêng vật tư ván gỗ:

Bước Cách tính Kết quả
Nhu cầu tổng 200 × 0,84 × (1 + 5%) 176,4 m²
Tồn kho khả dụng Theo số liệu kho 120 m²
Hàng đang về trước ngày sản xuất Đơn mua đã đặt 30 m²
Tồn kho an toàn cần giữ Chính sách của doanh nghiệp 20 m²
Nhu cầu thuần 176,4 − 120 − 30 + 20 46,4 m²
Làm tròn theo tấm 1,22 × 2,44 m (2,9768 m²/tấm) 46,4 / 2,9768 ≈ 15,6 → làm tròn lên 16 tấm (≈ 47,63 m²)
Ngày đặt hàng Lead time mua hàng 5 ngày, lùi từ 20/12 Đặt chậm nhất 15/12

Kết quả MRP: tạo đề nghị mua 16 tấm ván gỗ, đặt trước ngày 15/12. Hệ thống làm phép tính tương tự cho thép hộp, sơn, vít, thùng carton và cho cả bán thành phẩm khung chân (lệnh sản xuất khung phải xong trước khi lắp ráp).

Lợi ích của MRP

  • Giảm thiếu vật tư: biết trước vật tư nào sẽ thiếu và khi nào cần đặt.
  • Giảm tồn kho thừa: chỉ mua phần thật sự cần thay vì mua dự phòng theo cảm tính.
  • Đúng tiến độ giao hàng: kế hoạch vật tư khớp với kế hoạch sản xuất.
  • Phối hợp tốt hơn: kế hoạch, mua hàng và kho dùng chung một danh sách việc cần làm.
  • Phản ứng nhanh khi thay đổi: đơn gấp hay đổi mẫu chỉ cần chạy lại MRP.

MRP, MRP II và ERP khác nhau thế nào?

Hệ thống Phạm vi
MRP Tính nhu cầu nguyên vật liệu từ kế hoạch sản xuất, BOM và tồn kho
MRP II (Manufacturing Resource Planning) Mở rộng sang năng lực máy móc, nhân công, chi phí sản xuất
ERP Bao trùm toàn doanh nghiệp: sản xuất, kho, mua hàng, bán hàng, kế toán, nhân sự trên một dữ liệu chung

Ngày nay MRP thường là một chức năng trong phân hệ sản xuất của hệ thống ERP. Lợi thế khi MRP nằm trong ERP là đơn hàng từ bán hàng, tồn kho từ kho và đơn mua từ mua hàng đều cập nhật tự động, không cần nhập lại. Xem thêm các tiêu chí khi chọn phần mềm ERP có MRP.

Khó khăn thường gặp khi áp dụng MRP

  • Dữ liệu tồn kho không chính xác: chưa ghi nhận xuất nhập kịp thời khiến MRP đề xuất sai.
  • BOM không cập nhật khi đổi thiết kế hoặc đổi vật tư thay thế.
  • Lead time ghi sai hoặc dùng một con số cho mọi nhà cung cấp.
  • Kế hoạch sản xuất thay đổi liên tục mà không chạy lại MRP.
  • Chỉ tính vật tư mà bỏ qua năng lực sản xuất: đủ vật tư nhưng máy hoặc nhân công không đủ, cần thêm hoạch định năng lực.

Câu hỏi thường gặp về MRP

MRP là gì trong sản xuất?

Là phương pháp tính nhu cầu nguyên vật liệu dựa trên kế hoạch sản xuất, BOM và tồn kho để biết cần mua gì, bao nhiêu và khi nào.

MPS là gì?

MPS (Master Production Schedule) là kế hoạch sản xuất chính, cho biết sản xuất thành phẩm nào, số lượng bao nhiêu, vào thời gian nào; đây là đầu vào của MRP.

Lead time là gì?

Lead time là thời gian chờ từ khi đặt hàng hoặc bắt đầu sản xuất đến khi vật tư, sản phẩm sẵn sàng sử dụng.

Có thể chạy MRP bằng Excel không?

Được với ít sản phẩm và BOM một cấp. Khi có nhiều mã, BOM nhiều cấp và kế hoạch thay đổi thường xuyên, Excel dễ sai và chậm; nên dùng phần mềm có MRP tích hợp với kho và mua hàng.

Tóm tắt

  • MRP là gì? MRP (Material Requirements Planning) là hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu cho sản xuất.
  • Đầu vào: MPS, BOM, tồn kho, hàng đang về, lead time, tồn kho an toàn.
  • Nhu cầu thuần = nhu cầu tổng − tồn kho khả dụng − hàng đang về + tồn kho an toàn, sau đó làm tròn theo quy cách và lùi theo lead time.
  • MRP phát triển thành MRP II và ERP; ngày nay thường là chức năng trong ERP.

Smart Solutions (GMO-Z.com RUNSYSTEM) triển khai giải pháp ERP cho doanh nghiệp sản xuất với kế hoạch vật tư tự động từ BOM. Liên hệ để đặt lịch tư vấn 1:1.


call