Kanban là gì? Thẻ Kanban trong sản xuất và bảng Kanban quản lý công việc

Kanban là gì? Kanban là phương pháp quản lý dòng công việc bằng tín hiệu trực quan: chỉ bắt đầu làm khi có tín hiệu nhu cầu, và giới hạn số việc đang làm cùng lúc để công việc chảy đều, không ùn ứ. Trong sản xuất, Kanban là hệ thống thẻ báo khi nào cần bổ sung vật tư, bán thành phẩm; trong quản lý công việc, Kanban là bảng chia cột “Cần làm – Đang làm – Hoàn thành” giúp cả nhóm thấy tiến độ.

Bài viết giải thích nguồn gốc Kanban, cách thẻ Kanban vận hành trong nhà máy, cách tính số thẻ Kanban, bảng Kanban cho đội nhóm, so sánh Kanban với Scrum và cách áp dụng Kanban cùng hệ thống ERP.

Kanban nghĩa là gì?

Kanban là từ tiếng Nhật, nghĩa là bảng hiệu hoặc thẻ. Phương pháp này được phát triển trong hệ thống sản xuất của Toyota như một công cụ để vận hành sản xuất kéo và Just in Time (Kanban). Về sau, ý tưởng trực quan hóa và giới hạn công việc đang làm được áp dụng cho phát triển phần mềm và quản lý công việc văn phòng (Kanban board).

Kanban trong sản xuất vận hành như thế nào?

Vòng thẻ Kanban trong sản xuất: dùng hết thùng, gửi thẻ về, công đoạn trước sản xuất bổ sung, giao thùng đầy kèm thẻ
  1. Mỗi thùng vật tư hoặc bán thành phẩm đi kèm một thẻ Kanban ghi mã hàng, số lượng mỗi thùng, công đoạn cung cấp và công đoạn sử dụng.
  2. Khi công đoạn sau dùng hết một thùng, thẻ được gửi ngược về công đoạn trước hoặc kho.
  3. Công đoạn trước chỉ sản xuất hoặc xuất kho đúng số lượng ghi trên thẻ.
  4. Thùng đầy cùng thẻ được chuyển lại cho công đoạn sau, vòng lặp tiếp tục.

Không có thẻ thì không sản xuất: đây là cách Kanban chống sản xuất thừa, lãng phí lớn trong sản xuất tinh gọn.

Các loại thẻ Kanban

Loại Tín hiệu cho
Kanban sản xuất Công đoạn trước sản xuất thêm một lượng đã định
Kanban rút hàng (vận chuyển) Lấy hàng từ kho hoặc công đoạn trước mang tới nơi sử dụng
Kanban nhà cung cấp Nhà cung cấp giao bổ sung vật tư theo số lượng cố định

Nguyên tắc vận hành Kanban sản xuất

  • Công đoạn sau chủ động lấy hàng từ công đoạn trước theo thẻ.
  • Công đoạn trước chỉ sản xuất đúng loại và số lượng đã bị lấy đi.
  • Không chuyển hàng lỗi sang công đoạn sau.
  • Số thẻ trong vòng được kiểm soát; giảm dần số thẻ để lộ ra vấn đề cần cải tiến.

Cách tính số thẻ Kanban

Công thức thường dùng:

Số thẻ = (Nhu cầu mỗi ngày × Thời gian bổ sung tính theo ngày × (1 + Hệ số an toàn)) / Số lượng mỗi thùng

Ví dụ minh họa: chuyền lắp ráp dùng 400 linh kiện mỗi ngày, thời gian từ khi gửi thẻ đến khi nhận thùng đầy là nửa ngày (0,5 ngày), hệ số an toàn 10%, mỗi thùng chứa 50 linh kiện.

Số thẻ = (400 × 0,5 × 1,1) / 50 = 4,4 → làm tròn lên 5 thẻ.

Thời gian bổ sung ở đây chính là lead time của vòng Kanban. Rút ngắn lead time sẽ giảm số thẻ và giảm tồn kho bán thành phẩm.

Bảng Kanban cho quản lý công việc

Ngoài nhà máy, Kanban được dùng rộng rãi để quản lý công việc của đội nhóm:

Cần làm Đang làm (tối đa 3) Chờ duyệt Hoàn thành
Viết đề xuất cho khách A Cấu hình báo cáo tồn kho Báo giá khách B Đào tạo nhân viên kho
  • Trực quan hóa công việc: mỗi việc là một thẻ, đi qua các cột.
  • Giới hạn việc đang làm (WIP limit): cột “Đang làm” chỉ chứa số thẻ tối đa định trước; muốn nhận việc mới phải làm xong việc cũ.
  • Quản lý dòng chảy: theo dõi thẻ bị kẹt ở cột nào để xử lý điểm nghẽn.
  • Quy tắc rõ ràng: thế nào là “hoàn thành” của mỗi cột.
  • Cải tiến liên tục qua các buổi rà soát định kỳ, theo tinh thần Kaizen.

Kanban và Scrum khác nhau thế nào?

Tiêu chí Kanban Scrum
Nhịp làm việc Liên tục, không chia vòng cố định Chia thành các vòng (sprint) thời gian cố định
Kiểm soát khối lượng Giới hạn số việc đang làm Giới hạn khối lượng mỗi sprint
Vai trò Không bắt buộc vai trò mới Có vai trò xác định
Thay đổi ưu tiên Có thể thay đổi bất cứ lúc nào Thường đợi sprint sau

Kanban và ERP: dùng cùng nhau thế nào?

Kanban không thay thế kế hoạch trong ERP, mà bổ sung cho nhau:

  • ERP và MRP lập kế hoạch dài hạn, vật tư có lead time dài, giá trị lớn, nhu cầu biến động.
  • Kanban điều phối hằng ngày cho vật tư dùng đều, giá trị thấp như vít, bao bì, linh kiện tiêu chuẩn.
  • Kanban điện tử: quét mã vạch trên thẻ khi hết thùng, hệ thống tự tạo yêu cầu bổ sung, đề nghị mua hoặc lệnh sản xuất, đồng thời cập nhật tồn kho.
  • Dữ liệu chính xác: số thẻ được tính lại định kỳ từ nhu cầu và lead time thực tế trong hệ thống.

Sai lầm thường gặp khi áp dụng Kanban

  • Áp dụng Kanban cho vật tư nhu cầu biến động mạnh hoặc lead time dài, không ổn định.
  • Không giới hạn số thẻ hoặc số việc đang làm, nên Kanban chỉ còn là bảng theo dõi.
  • Thẻ bị thất lạc, tồn kho thực tế lệch với số thẻ.
  • Không tính lại số thẻ khi sản lượng thay đổi.

Câu hỏi thường gặp về Kanban

Kanban là gì nói ngắn gọn?

Là phương pháp quản lý dòng công việc bằng tín hiệu trực quan, chỉ làm khi có nhu cầu và giới hạn số việc đang làm cùng lúc.

Thẻ Kanban là gì?

Là thẻ gắn với thùng vật tư hoặc bán thành phẩm, ghi mã hàng và số lượng, dùng làm tín hiệu yêu cầu bổ sung.

Bảng Kanban gồm những cột nào?

Tối thiểu là Cần làm, Đang làm, Hoàn thành; có thể thêm cột như Chờ duyệt, Đang kiểm tra tùy quy trình.

Kanban có cần phần mềm không?

Không bắt buộc; có thể dùng thẻ giấy và bảng treo tường. Phần mềm giúp ích khi nhiều người, nhiều địa điểm hoặc cần nối với tồn kho và mua hàng.

Tóm tắt

  • Kanban là gì? Là phương pháp quản lý dòng công việc bằng tín hiệu trực quan, bắt nguồn từ sản xuất của Toyota.
  • Trong sản xuất, thẻ Kanban báo khi nào và bao nhiêu cần bổ sung, chống sản xuất thừa.
  • Số thẻ = nhu cầu mỗi ngày × lead time × (1 + hệ số an toàn) / số lượng mỗi thùng.
  • Trong quản lý công việc, bảng Kanban trực quan hóa và giới hạn việc đang làm.
  • Kanban bổ sung cho ERP và MRP: ERP lập kế hoạch, Kanban điều phối hằng ngày.

Smart Solutions (GMO-Z.com RUNSYSTEM) tư vấn và triển khai giải pháp ERP cho doanh nghiệp sản xuất, kết nối kế hoạch vật tư, kho và mua hàng. Liên hệ để đặt lịch tư vấn 1:1.


call