QC là gì? Phân biệt QA và QC trong sản xuất

QC là gì? QC (Quality Control) là kiểm soát chất lượng: các hoạt động kiểm tra, đo lường sản phẩm và nguyên vật liệu để phát hiện và loại bỏ hàng không đạt tiêu chuẩn trước khi đến tay khách hàng. QC thường đi cùng QA (Quality Assurance, đảm bảo chất lượng), nhưng hai khái niệm khác nhau: QC tìm lỗi trên sản phẩm, còn QA xây dựng quy trình để lỗi không xảy ra.

Bài viết phân biệt QA và QC, giải thích các điểm kiểm soát chất lượng trong sản xuất (IQC, IPQC, FQC, OQC), các công cụ QC thường dùng, chỉ số đo chất lượng và cách quản lý QC trên phần mềm.

QC là viết tắt của từ gì?

QC là viết tắt của Quality Control, nghĩa là kiểm soát chất lượng (Quality control). Trong doanh nghiệp, “QC” vừa chỉ hoạt động kiểm soát chất lượng, vừa chỉ bộ phận hoặc vị trí nhân viên làm công việc kiểm tra.

Phân biệt QA và QC

Tiêu chí QA (Quality Assurance) QC (Quality Control)
Mục tiêu Phòng ngừa lỗi Phát hiện lỗi
Đối tượng Quy trình, hệ thống Sản phẩm, nguyên vật liệu
Thời điểm Trước và trong suốt quá trình Trong và sau khi sản xuất
Công việc tiêu biểu Xây dựng quy trình, SOP, đánh giá nội bộ, đào tạo, đánh giá nhà cung cấp Lấy mẫu, đo, thử nghiệm, chấp nhận hoặc loại bỏ lô hàng
Câu hỏi Chúng ta có làm đúng cách không? Sản phẩm có đạt tiêu chuẩn không?

QA và QC cùng thuộc quản lý chất lượng (Quality assurance). Doanh nghiệp làm tốt QA sẽ giảm được khối lượng QC, nhưng vẫn cần QC để xác nhận kết quả.

Các điểm kiểm soát chất lượng trong sản xuất

Sơ đồ các điểm kiểm soát chất lượng IQC, IPQC, FQC, OQC và xử lý hàng lỗi trong sản xuất
Điểm kiểm soát Kiểm tra gì Khi nào
IQC (Incoming Quality Control) Nguyên vật liệu, linh kiện từ nhà cung cấp Khi nhận hàng, trước khi nhập kho
IPQC (In-Process Quality Control) Bán thành phẩm, thông số máy, thao tác Trong quá trình, tại các công đoạn quan trọng
FQC (Final Quality Control) Thành phẩm hoàn chỉnh Sau công đoạn cuối, trước khi nhập kho thành phẩm
OQC (Outgoing Quality Control) Hàng chuẩn bị giao: số lượng, đóng gói, nhãn Trước khi xuất hàng cho khách

Phát hiện lỗi càng sớm, chi phí xử lý càng thấp: một linh kiện lỗi bị chặn ở IQC rẻ hơn nhiều so với khi nó đã nằm trong thành phẩm giao cho khách.

Quy trình xử lý hàng không phù hợp

  1. Ghi nhận: lập phiếu không phù hợp (NCR), ghi mã hàng, lô, số lượng, mô tả lỗi.
  2. Cách ly: dán nhãn, chuyển hàng lỗi sang khu riêng để không bị dùng nhầm.
  3. Quyết định xử lý: sửa lại, hạ cấp, trả nhà cung cấp hoặc hủy.
  4. Tìm nguyên nhân gốc: dùng các công cụ như biểu đồ xương cá.
  5. Hành động khắc phục, phòng ngừa và theo dõi hiệu quả theo chu trình PDCA.

7 công cụ QC cơ bản

Bộ công cụ thống kê đơn giản thường dùng trong kiểm soát chất lượng (Seven basic tools of quality):

Công cụ Dùng để
Phiếu kiểm tra (check sheet) Thu thập dữ liệu lỗi theo loại, theo thời gian
Biểu đồ Pareto Tìm số ít loại lỗi gây ra phần lớn vấn đề
Biểu đồ nhân quả (xương cá) Liệt kê và phân nhóm nguyên nhân có thể
Biểu đồ phân bố (histogram) Xem dữ liệu đo phân bố quanh giá trị chuẩn ra sao
Biểu đồ kiểm soát (control chart) Theo dõi quá trình có ổn định theo thời gian không
Biểu đồ phân tán (scatter) Xem hai yếu tố có liên quan với nhau không
Phân tầng (stratification) Tách dữ liệu theo ca, máy, nhà cung cấp để tìm khác biệt

Chỉ số đo chất lượng thường dùng

  • Tỷ lệ lỗi: số sản phẩm lỗi / tổng số sản phẩm kiểm tra.
  • PPM (parts per million): số lỗi trên một triệu sản phẩm, thường dùng với linh kiện. Ví dụ minh họa: 15 lỗi trên 50.000 sản phẩm = 15 / 50.000 × 1.000.000 = 300 PPM.
  • Tỷ lệ đạt ngay lần đầu (first pass yield): phần trăm sản phẩm đạt mà không phải sửa lại.
  • Tỷ lệ lô đầu vào bị từ chối theo từng nhà cung cấp.
  • Số khiếu nại của khách hàng về chất lượng.

Công việc của nhân viên QC

  • Kiểm tra nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm theo tiêu chuẩn và kế hoạch lấy mẫu.
  • Ghi nhận kết quả, lập phiếu không phù hợp, theo dõi xử lý.
  • Hiệu chuẩn, bảo quản dụng cụ đo.
  • Tổng hợp báo cáo chất lượng, phối hợp tìm nguyên nhân và cải tiến.

Quản lý QC trên phần mềm

Khi kết quả QC ghi trên giấy, rất khó truy lại lô nào bị lỗi và đã giao cho ai. Hệ thống ERP hoặc MES giúp:

  • Gắn kiểm tra vào nghiệp vụ: hàng nhập chỉ được dùng khi đã có kết quả IQC đạt; lệnh sản xuất có bước kiểm tra tại công đoạn.
  • Giữ và cách ly lô trên hệ thống: lô không đạt bị khóa, không xuất được.
  • Truy xuất: từ thành phẩm lỗi biết lô nguyên liệu, máy, ca liên quan.
  • Báo cáo tỷ lệ lỗi theo sản phẩm, công đoạn, nhà cung cấp.

Câu hỏi thường gặp

QC là gì nói ngắn gọn?

Là kiểm soát chất lượng: kiểm tra sản phẩm, nguyên vật liệu để phát hiện và loại bỏ hàng không đạt tiêu chuẩn.

QA QC là gì?

QA (đảm bảo chất lượng) xây dựng quy trình để phòng ngừa lỗi; QC (kiểm soát chất lượng) kiểm tra sản phẩm để phát hiện lỗi. Hai mảng cùng thuộc quản lý chất lượng.

IQC, IPQC, OQC là gì?

IQC kiểm tra đầu vào, IPQC kiểm tra trong quá trình sản xuất, OQC kiểm tra trước khi xuất hàng; nhiều nhà máy có thêm FQC kiểm tra thành phẩm cuối.

Quản lý chất lượng là gì?

Là toàn bộ hoạt động hoạch định, đảm bảo, kiểm soát và cải tiến chất lượng, trong đó QA và QC là hai mảng chính.

Tóm tắt

  • QC là gì? QC (Quality Control) là kiểm soát chất lượng, tập trung phát hiện lỗi trên sản phẩm.
  • QA phòng ngừa lỗi bằng quy trình; QC phát hiện lỗi bằng kiểm tra.
  • Các điểm kiểm soát: IQC, IPQC, FQC, OQC; hàng lỗi được ghi nhận, cách ly, xử lý, tìm nguyên nhân gốc.
  • 7 công cụ QC và các chỉ số như tỷ lệ lỗi, PPM, first pass yield giúp đo và cải tiến chất lượng.

Smart Solutions (GMO-Z.com RUNSYSTEM) tư vấn và triển khai giải pháp ERP cho doanh nghiệp sản xuất với kiểm tra chất lượng theo lô và truy xuất. Liên hệ để đặt lịch tư vấn 1:1.


call